ଆବିର୍ଭାବ :- ୧୦-୦୮-୧୯୩୨
ତିରୋଧାନ :- ୨୫-୦୮-୨୦୧୩
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ :- ଗୁଣୁପୁର, ଓଡ଼ିଶା

ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ (୧୯୩୨–୨୦୧୩) ଜଣେ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ, ସଙ୍ଗୀତକାର ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ସାଧକ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରିଚୟ, କଳାତ୍ମକ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ଏହାର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ରହିଛି । ୧୯୩୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୦ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗୁଣୁପୁରଠାରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ । ସୁମଧୁର ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠସ୍ୱରର ଅଧିକାରୀ ପଣ୍ଡିତ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତରେ କଠୋର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଗ୍ରହଣ କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଶ୍ରୀମତୀ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର କଳାତ୍ମକ ସହଯୋଗ ଭାରତୀୟ ପରିବେଷଣ କଳାଜଗତର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଯୁଗଳବନ୍ଦୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ । ସେମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ଜୟଦେବଙ୍କ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଙ୍ଗୀତାତ୍ମକ ଓ ନୃତ୍ୟାତ୍ମକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ସହିତ ପରିବେଷଣ କରି ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଜାତୀୟ ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ । ବିଶେଷକରି ଗୀତଗୋବିନ୍ଦର ଭକ୍ତିମୟ ଓ ଲାଳିତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ :- ନିଜର ସଙ୍ଗୀତ ରଚନା, ପରିବେଷଣ, ରେକର୍ଡିଂ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ସଂରକ୍ଷଣ, ପରିମାର୍ଜନ ଓ ପ୍ରସାରରେ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତ ପରମ୍ପରାକୁ ଦେଶ ଓ ବିଦେଶର ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ସହିତ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମ୍ପର୍କକୁ ସେ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ ।

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ :- ଓଡ଼ିଶୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ପାଇଁ ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓ ଶ୍ରୀମତୀ ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଯୁଗ୍ମ ଭାବେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୭୬)ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ଭାରତ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ (୧୯୭୫) ଓ ପଦ୍ମଭୂଷଣ (୧୯୮୯)ରେ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

୨୦୧୩ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୫ ତାରିଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କର ସୁମଧୁର କଣ୍ଠସ୍ୱର, ସଙ୍ଗୀତ ରଚନା ଓ ଆଜୀବନ କଳାସାଧନା ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ ଭାବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଓ ଓଡ଼ିଶୀପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇ ଆସୁଛି ।

ଗୀତିକବିତା