ଆବିର୍ଭାବ :- ୦୭-୧୧-୧୯୨୭
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ :- ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲା
ପରିଚୟ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ, ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଓ ଗବେଷକ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ରଚନା, ତର୍କସଙ୍ଗତ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟର ଅଧ୍ୟୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ସମାଦୃତ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟକୃତିରେ ସାହିତ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ, ଦର୍ଶନ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କିତ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ସମନ୍ୱୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲା । ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନଶୀଳ ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ରଚନା ପାଠକମାନଙ୍କୁ ସାହିତ୍ୟର ଗଭୀର ମର୍ମ ଅନୁଭବ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବା ସହ ଅନେକ ଗବେଷକ ଓ ସାହିତ୍ୟପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଛି । ତାଙ୍କର ଆଜୀବନ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଜଣାଇ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟିକ ସମ୍ମାନ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ଜନ୍ମ ତାରିଖ ଓ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୨୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାରେ ହୋଇଥିଲା। । ସେ ଏକ ବିଦ୍ୟାନୁରାଗୀ ଓ ସଂସ୍କୃତିସମୃଦ୍ଧ ପରିବାରରେ ବଢ଼ିଉଠିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ଶୈଶବରୁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ଦର୍ଶନ, ଇତିହାସ ଓ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଭାବରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲା ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ପାରିବାରିକ ଜୀବନ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ସରଳ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ଜ୍ଞାନସାଧନାମୟ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ । ଲୋକପ୍ରିୟତା କିମ୍ବା ପ୍ରଚାରଠାରୁ ଦୂରେ ରହି ସେ ଗବେଷଣା, ଅଧ୍ୟାପନା ଏବଂ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନାକୁ ନିଜ ଜୀବନର ମୂଳ ସାଧନାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ବିନମ୍ରତା, ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ମତରେ ସାହିତ୍ୟ ମଣିଷ ମନରେ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶ ଘଟାଇବା ସହ ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ତାଙ୍କର ପାରିବାରିକ ପରିବେଶ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ସାଧନାକୁ ସଦା ପ୍ରେରଣା ଓ ସହଯୋଗ ଯୋଗାଇଥିଲା ।
ଶିକ୍ଷା ଓ କର୍ମଜୀବନ
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଅଧ୍ୟାପନା ବୃତ୍ତିରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟାପନା କରିବା ସହ ସାହିତ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ, ସମାଲୋଚନା ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ଉପରେ ନିଜର ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ପାଇଁ ସୁପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଅଧ୍ୟାପନା ସହିତ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା, ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ସହ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଭାଷଣ, ପ୍ରବନ୍ଧ ଏବଂ ଗବେଷଣାମୂଳକ ରଚନା ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସହ ସାହିତ୍ୟ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧିରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ
ଯଦିଓ ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖାରେ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ଜଣେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଓ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ ଭାବରେ ସେ ସର୍ବାଧିକ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରଚନାରେ ତର୍କସଙ୍ଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ନିରପେକ୍ଷ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଏବଂ ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ । ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଓ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକରେ ସାହିତ୍ୟ, ନନ୍ଦନତତ୍ତ୍ୱ, ଦର୍ଶନ, ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସମାଜ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଛି । ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନାର ଆଧୁନିକ ଧାରାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ସହ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ ।
ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟକୃତି ଓ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ସମ୍ମାନିତ ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ ହେଉଛି ‘କଳାଦୃଷ୍ଟି’, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କୃତି ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସମାଲୋଚନା ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ‘କାବ୍ୟ ଓ କଳାକାର’, ‘ଆଧୁନିକତାର କ ଖ ଗ’, ‘ବିଦଗ୍ଧ ପାଠକ’, ‘ସାହିତ୍ୟ ଚିନ୍ତା’, ‘ଚିତ୍ର ଓ ଚରିତ୍ର’ ଏବଂ ‘ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଲୋଚନା’ ଆଦି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ । ଏହି କୃତିଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିକାଶଧାରା, ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ, ଶିଳ୍ପୀସତ୍ତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଗଭୀର ଅନୁଧ୍ୟାନ, ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଜଣେ ସଫଳ କବି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ କବିତା ସଂକଳନ ମଧ୍ୟରେ ‘ଶ୍ୱେତପଦ୍ମ’, ‘ସ୍ୱସ୍ତିକା’, ‘ନୂତନ ସ୍ୱାକ୍ଷର’, ‘ହେ ବୈଦେହୀ ଭୁଲିଯାଅ’, ‘ନୀଳଲୋହିତ’, ‘ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ’, ‘ନିଜେ ନିଜର ସାକ୍ଷୀ’ ଏବଂ ‘ଉଦୟାସ୍ତର କାବ୍ୟ’ ପ୍ରମୁଖ। ତାଙ୍କ କବିତାରେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା, ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତନ ଏବଂ ମାନବଜୀବନ ଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଅନୁରାଗ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରକାଶିତ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟତୀତ ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ଅନେକ ଗବେଷଣାମୂଳକ ପ୍ରବନ୍ଧ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିବନ୍ଧ ଓ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । କବିତା ଓ ସମାଲୋଚନା ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ସୃଜନଶୀଳ ବିକାଶରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସୃଜନସମ୍ପଦ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ ପରିମାର୍ଜନ, ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଗଭୀରତା, ନାନ୍ଦନିକ ସମ୍ବେଦନା ଓ ଚିରନ୍ତନ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ପାଇଁ ସମାଦୃତ ।
ପୁରସ୍କାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଅନେକ ସମ୍ମାନଜନକ ପୁରସ୍କାର ଓ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା ଗ୍ରନ୍ଥ ‘କଳାଦୃଷ୍ଟି’ ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ‘ଶାରଳା ସମ୍ମାନ’ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱୀକୃତି ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଜୀବନ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ପରଲୋକ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ପରଲୋକଗମନ କରିଥିଲେ । ସାହିତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ବିୟୋଗ ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ୟ ଜଗତ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତି ଥିଲା । ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ତାରିଖ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରାମାଣିକ ସାର୍ବଜନିକ ସୂଚନା ସର୍ବତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ନୁହେଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ଗବେଷକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ଆସୁଛି ।
ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅବଦାନ
ଚିନ୍ତାମଣି ବେହେରା ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନର ଅଧିକାରୀ । ତାଙ୍କର ରଚନା ବୌଦ୍ଧିକ ଗଭୀରତା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିନ୍ତନ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚନାର ମାନଦଣ୍ଡକୁ ଉଚ୍ଚତର ସ୍ତରକୁ ଉନ୍ନୀତ କରିଥିଲା । ଜଣେ ଗବେଷକ, ଅଧ୍ୟାପକ, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଓ ସମାଲୋଚକ ଭାବରେ ସେ ବିଶ୍ଳେଷଣାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସାହିତ୍ୟର ଗଭୀର ଅନୁଧ୍ୟାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ଅଧ୍ୟାପକ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାମାଣିକ ସନ୍ଦର୍ଭଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ତାଙ୍କର ଆଜୀବନ ସାହିତ୍ୟ ସେବାର ଏକ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଓଡ଼ିଶାର ସାହିତ୍ୟିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ ହୋଇ ଚିରକାଳ ରହିବ ।
