ଆବିର୍ଭାବ :- ୦୧-୦୧-୧୯୨୬
ତିରୋଧାନ :- ୦୭-୦୪-୨୦୦୪
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ :- ରଘୁରାଜପୁର, ପୁରୀ, ଓଡ଼ିଶା
ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର (୧୯୨୬–୨୦୦୪) ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଜଣେ ମହାନ ଶିଳ୍ପୀ, ସ୍ଥପତି ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀସମ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ କଳାଦୃଷ୍ଟି, ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରତିଭା ଓ ଅନନ୍ୟ ସାଧନା ଓଡ଼ିଶୀକୁ ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଧାରା ଭାବେ ଗଢ଼ିତ, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବାରେ ଐତିହାସିକ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲା । ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର କଳା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ରଘୁରାଜପୁର ଗ୍ରାମରେ ୧୯୨୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୮ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ । ଶୈଶବରୁ ସେ ପରିବେଷଣ କଳା ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ପାରମ୍ପରିକ କଳାର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖାରେ କଠୋର ତାଲିମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଅବିରତ ସାଧନା, ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ, ନୃତ୍ୟରଚନା ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ବିଶେଷତ୍ୱ ଥିଲା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟସମ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ, ଲଳିତ ଗତି, ପରିଷ୍କୃତ ଅଭିନୟ, ଜଟିଳ ତାଳବିନ୍ୟାସ ଓ ଗଭୀର ଭାବାଭିବ୍ୟକ୍ତି । ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଅବଦାନ କେବଳ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣରେ ସୀମିତ ନଥିଲା । ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ନୃତ୍ୟଭାଷା, ପରମ୍ପରା, ରେପର୍ଟରି ଓ ମଞ୍ଚ ଉପସ୍ଥାପନାକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରିବା ସହିତ ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଓ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଶିକ୍ଷାପଦ୍ଧତିର ଭିତ୍ତି ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ । ଜୟଦେବଙ୍କ ‘ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ’, ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତିକାବ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରଚନାର ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ନୃତ୍ୟାଭିନୟ ଓଡ଼ିଶୀ ପରିବେଷଣରେ ଅସାଧାରଣ ଗଭୀରତା, ଭାବଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟରଚନା, ପରିବେଷଣ ଓ କଳାଦୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଶୀକୁ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ପାରମ୍ପରିକ କଳାରୂପରୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟଧାରାରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ଅପୂର୍ବ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା ।
ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ :- ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ବିକାଶ, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରସାରରେ ଅତୁଳନୀୟ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ । ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ, ନୃତ୍ୟରଚନା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର କଳାଦୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଭାବାତ୍ମକ, ବୈଷୟିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିସରକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ସହିତ ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟକୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମଞ୍ଚରେ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲା ।
ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ :- ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୬୬)ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗୌରବମୟ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ (୧୯୭୫), ପଦ୍ମଭୂଷଣ (୧୯୮୮) ଓ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ (୨୦୦୦) ଅନ୍ୟତମ । ଏଥିସହିତ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋଶିପ୍ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଏକାଡେମୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
୨୦୦୪ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୭ ତାରିଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଓଡ଼ିଶାରେ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଘଟିଥିଲା । ସେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଓ ବିକାଶ ସହିତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଅମର କଳାନାମ ଭାବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ । ତାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ କଳାସାଧନା ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରୁଛି ।
