ପରିଚୟ

ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଖ୍ୟାତ କବି ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ  । ସେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କବି, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଅନୁବାଦକ, ସାହିତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ, ନୃତତ୍ତ୍ୱବିତ୍, ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଶାସକ ଓ ଚିନ୍ତକ ଭାବେ ସମଧିକ ପରିଚିତ  । ନିଜର ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତନ, ଗୀତିମୟ କାବ୍ୟଭାଷା, ପୁରାଣ, ଲୋକକଥା ଓ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରୟୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ୍‍ଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି  । ତାଙ୍କ କବିତାରେ ମାନବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା, ଆଦିବାସୀ ଜୀବନ, ପ୍ରକୃତି, ଇତିହାସ ଏବଂ ଆତ୍ମପରିଚୟର ଅନ୍ୱେଷଣ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି  । ଛଅ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପ୍ତ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଅସାଧାରଣ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି ଆଣିଦେଇଛି  । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆଜୀବନ ଅବଦାନକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରି ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟିକ ସମ୍ମାନ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା  ।

ଜନ୍ମ ଓ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ

ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୩୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମାହାଙ୍ଗାରେ ହୋଇଥିଲା  । ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକସଂସ୍କୃତି, ପୁରାଣ, ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଶୈଶବ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥିଲା  । ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଶ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଚେତନା ଓ କବି ପ୍ରତିଭାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାବ୍ୟଧାରାର ମୂଳ ଆଧାର ପାଲଟିଥିଲା  ।

ପୁରସ୍କାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି

ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କବି, ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷକ, ସମାଲୋଚକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତକ । ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା ସହିତ ସେ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦପଦବୀରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗର ସଚିବ, ୟୁନେସ୍କୋର ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ସଭାପତି, ହାରଭାର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ବରିଷ୍ଠ ଫେଲୋ, ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ଏକାଡେମି ଅଫ୍ ପଏଟ୍ସ, କ୍ୟାମ୍ବ୍ରିଜ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ସମ୍ମାନନୀୟ ଫେଲୋ ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ ବୁକ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଛନ୍ତି ।

ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ, ପଦ୍ମଭୂଷଣ, ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର, କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର, ବିଷୁବ ପୁରସ୍କାର, ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର, ସାହିତ୍ୟ ଭାରତୀ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସୋକା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ଟୋକିଓର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପରି ଅନେକ ସମ୍ମାନରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅବଦାନ ପାଇଁ ଲିମ୍କା ବୁକ୍ ଅଫ୍ ରେକର୍ଡ୍ସରେ ତାଙ୍କୁ People of the Year ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଛି । ଏଥିସହିତ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନସୂଚକ ଡି.ଲିଟ୍. (D.Litt.) ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।

ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ସାହିତ୍ୟିକ, ଗବେଷଣାମୂଳକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅବଦାନ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରିଛି । ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅମୂଲ୍ୟ ଅବଦାନର ପ୍ରମାଣ । ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସରେ ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୌରବମୟ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ।

ଗୀତିକବିତା