ଆବିର୍ଭାବ :- ୧୨-୦୧-୧୯୩୬
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ :- ସୁନହାଟ, ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା
ପରିଚୟ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ କବି, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତକ ଓ ସମାଜମନସ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନସମୃଦ୍ଧ କବିତା ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶନ, ବ୍ୟଙ୍ଗ, ଦେଶପ୍ରେମ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ମାନବତାବାଦର ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟକୃତିରେ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ମାନବକଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଅଙ୍ଗୀକାର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ସରଳ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଭାବବ୍ୟଞ୍ଜକ କାବ୍ୟଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ, ସମାଜ ଓ ଜାତୀୟ ଚେତନା ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ମନନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଆଜୀବନ ଅବଦାନର ସ୍ୱୀକୃତିସ୍ୱରୂପ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହିତ୍ୟିକ ସମ୍ମାନ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ଜନ୍ମ ତାରିଖ ଓ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ସୁନହାଟ ଠାରେ ହୋଇଥିଲା । ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାରେ ସମୃଦ୍ଧ ପରିବେଶରେ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟଜୀବନ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥିଲା । ଶୈଶବରୁ ହିଁ ସେ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆକର୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସ୍ୱାଗତ ଜଣାଇ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଛଅ ଦଶନ୍ଧିର ସାହିତ୍ୟିକ ଯାତ୍ରାର ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ପାରିବାରିକ ଜୀବନ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ଏକ ସରଳ, ନିୟମାନୁବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ମାନବକଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପୁଷ୍ପଲତା ଦେବୀ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନାରେ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ । ସେ କେବଳ ଜଣେ ପ୍ରତିଭାବାନ କବି ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ସାର୍ବଭୌମ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ, ନୈତିକତା, ଶାନ୍ତି ଓ ମାନବୀୟ ସହାବସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଗାଧ ବିଶ୍ୱାସ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କର ବିନମ୍ରତା, ସହୃଦୟତା ଏବଂ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ତାଙ୍କୁ ସାହିତ୍ୟଜଗତରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
ଶିକ୍ଷା ଓ କର୍ମଜୀବନ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ଓଡ଼ିଶାରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ସାରା ଜୀବନ ସାହିତ୍ୟ, ସମାଜସେବା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ସହ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲେ । କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୃତ୍ତିରେ ସୀମିତ ନ ରହି ସେ ବିଭିନ୍ନ ସାହିତ୍ୟିକ ସଂଗଠନ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପରେ ସକ୍ରିୟ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବକ୍ତୃତା, ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଜାତୀୟ ସଂହତି, ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ପ୍ରତି ଗଭୀର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ କବି ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଚିନ୍ତକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲା ।
ସାହିତ୍ୟିକ ଜୀବନ
ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରଜନାଥ ରଥଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିରେ ଦାର୍ଶନିକ କବିତା, ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ରଚନା, ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ କାବ୍ୟ, ଚିନ୍ତନଧର୍ମୀ ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ସାମାଜିକ ସମାଲୋଚନାର ସୁନ୍ଦର ସମାହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ନୈତିକତା, ଦେଶପ୍ରେମ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜାଗରଣ ପରି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ କବିତାର ମୂଳ ପ୍ରେରଣା ଥିଲା । ହାସ୍ୟରସ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତନର ସମନ୍ୱୟ ତାଙ୍କର କାବ୍ୟକୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ତାଙ୍କର ଅନେକ କୃତି ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦିତ ହୋଇ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଛି ।
ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟକୃତି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ଅନେକ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର କାବ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି । ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ହେଲା— ‘ମରୁଗୋଲାପ’ (୧୯୬୦), ‘ନିଜସ୍ୱ ସଂଲାପ’ (୧୯୬୯), ‘ନିଶବ୍ଦ ପ୍ରତିବାଦ’ (୧୯୭୭), ‘ସଭ୍ୟତାର ମୁହଁ’ (୧୯୭୯), ‘ମନର ମାନଚିତ୍ର’ (୧୯୮୪), ‘ହେ ମହାଜୀବନ!’ (୧୯୯୧), ‘ଲଘୁ ଶତକ’ (୧୯୯୩), ‘ହେ ମୋର ସ୍ୱଦେଶ!’ (୧୯୯୭), ‘ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ଗଲି ବଲ୍’ (୨୦୦୧), ‘ସ୍ୱନିର୍ବାଚିତ କବିତା’ (୨୦୦୧), ‘ସମୟର ଶବ୍ଦଲିପି’ (୨୦୦୭), ‘ସାମାନ୍ୟ ଅସାମାନ୍ୟ’ (୨୦୦୭) ଏବଂ ‘ଏକା ଏକା ଏକପଦୀ’ (୨୦୦୯) । ଏହାମଧ୍ୟରୁ ‘ମନର ମାନଚିତ୍ର’ ଓ ‘ସାମାନ୍ୟ ଅସାମାନ୍ୟ’ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଅନନ୍ୟ କୃତି ଭାବେ ପରିଗଣିତ ।
ପୁରସ୍କାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଅନେକ ସମ୍ମାନଜନକ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ବିଷୁବ ରଜତ ଜୟନ୍ତୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୭୪), ‘ମନର ମାନଚିତ୍ର’ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୪), କବିଶେଖର ଚିନ୍ତାମଣି ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୫), ଜଷ୍ଟିସ୍ ହରିହର ମହାପାତ୍ର ସ୍ମୃତି ସମ୍ମାନ (୧୯୯୬), ବିଷୁବ ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୭), ଗୋକର୍ଣ୍ଣିକା ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୯), ପୁନର୍ନବା ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ କବିତା ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୨), ପ୍ରଥମ ଶୂଦ୍ରମୁନି ସାହିତ୍ୟ ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୯) ଏବଂ ‘ସାମାନ୍ୟ ଅସାମାନ୍ୟ’ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଟାଗୋର ସାହିତ୍ୟ ପୁରସ୍କାର (୨୦୧୦) ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ସେ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହାବ୍ୟତୀତ ବିଶ୍ୱଶାନ୍ତି ଓ ମାନବକଲ୍ୟାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ଗ୍ଲୋବାଲ୍ କୋ-ଅପରେସନ୍ ସୋସାଇଟି ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍, ସିଓଲ୍ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ପରଲୋକ ଗମନ
ବ୍ରଜନାଥ ରଥଙ୍କର ୩୧ ମେ ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ସୁନହାଟସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ବାସଭବନରେ ୭୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କର ବିୟୋଗ ସହିତ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତା ଜଗତର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟାୟର ଅବସାନ ଘଟିଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅବଦାନ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର
ବ୍ରଜନାଥ ରଥ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣୀୟ ରହିବେ । ତାଙ୍କର କବିତା ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଜ୍ଞା, ଦେଶାତ୍ମବୋଧ, ନୈତିକ ଆଦର୍ଶ ଓ କଳାତ୍ମକ ଶୈଳୀ ପାଇଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଉଛି । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟକୃତି ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଆସୁଛି । କବି, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ସମାଜଚିନ୍ତକ ଭାବେ ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ସୃଜନଶୀଳତାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ନୈତିକ ଜାଗରଣ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଧାର । ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ‘ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ସମ୍ମାନ’ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ଆଜୀବନ ଅବଦାନର ଏକ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ।
