ଆବିର୍ଭାବ :- ୧୭-୦୩-୧୯୨୫
ତିରୋଧାନ :- ୧୧-୦୬-୨୦୦୩
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ :-
ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ (୧୯୨୫–୨୦୦୩) ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥପତି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀର ‘ଆଦିଗୁରୁ’ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ । ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ସଂରକ୍ଷଣ, ପରିମାର୍ଜନ ଓ ପ୍ରସାରରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ । ୧୯୨୫ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୭ ତାରିଖରେ ପୁରୀ, ଓଡ଼ିଶାରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହ ସଂପୃକ୍ତ ମାହାରୀ ପରମ୍ପରା ସହିତ ତାଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ଭକ୍ତିସଙ୍ଗୀତ, ମନ୍ଦିରୀୟ ରୀତିନୀତି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ପରିବେଷଣ କଳାର ପରିବେଶ ତାଙ୍କ କଳାଦୃଷ୍ଟିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟରେ ଭକ୍ତି, ଲାଳିତ୍ୟ, ଲୟାତ୍ମକ ଗତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଭିନୟ ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରା ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା ।
ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ ଓଡ଼ିଶୀକୁ ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ପରିସରର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମଞ୍ଚରେ ଏକ ସ୍ୱୀକୃତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟରୂପ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାରେ ଐତିହାସିକ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ । ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ବରିଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଓ ପରେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଭିତ୍ତିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରସାରରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲେ ।
ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ :- ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର, ଗୁରୁ ଦେବପ୍ରସାଦ ଦାସ ଓ ଗୁରୁ ମାୟାଧର ରାଉତଙ୍କ ପରି ବହୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ ଓ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନୃତ୍ୟରଚନା ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚକନ୍ୟା, ବାଳଗୋପାଳାଷ୍ଟକ, ଗ୍ଲାନିସଂହାର ଓ ମାତୃବନ୍ଦନା ଆଦି ରହିଛି । ମାହାରୀ ପରମ୍ପରାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଳାସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଶୀକୁ ଏକ ପରିଷ୍କୃତ ମଞ୍ଚ ଓ ଆସର ନୃତ୍ୟରୂପ ଭାବେ ବିକଶିତ କରିବାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ :- ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସାଧାରଣ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୭୦)ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର, କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ (୧୯୯୨)ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ।
୨୦୦୩ ମସିହା ଜୁନ୍ ୧୧ ତାରିଖରେ ଗୁରୁ ପଙ୍କଜ ଚରଣ ଦାସଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଘଟିଥିଲା । ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ କଳାସାଧନା ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଳାଦୃଷ୍ଟି, ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଓ ନୃତ୍ୟସାଧନା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଅସଂଖ୍ୟ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି ।
